حروف مشبهه بالفعل

حروف  مشبهة بالفعل عباتند از :

 اِنَّ : به درستی که ، همانا

 کأنَّ : گویی ، مثل این که

  أنَّ : که ، اینکه

 لَیتَ : کاش ، کاشکی

 لکِنَّ : امّا ، ولی ‌

 لَعلَّ : شاید ، امید است که  

این حروف بر سر جمله اسمیه می آیند ومبتدا را به عنوان اسم خود منصوب

می کنند ولی خبر را تغییر نمی دهد( مرفوع باقی می ماند )

 

مانند:      اللهُ    علیمٌ . ( اللهُ : مبتدا و مرفوع   ، علیمٌ : خبر و مرفوع )

         إنَّ اللهَ   علیمٌ  . ( اللهَ : اسم إنَّ و منصوب ،  علیمٌ : خبرإنَّ و مرفوع )

-- « إنَّ » اول جمله می آید ولی « أنَّ » در وسط جمله می اید .       

   علمتُ أنَّ اللهَ علیمٌ

       لیتَ المسلِمینَ مُتَّحِدونَ  (المسلِمینَ : اسم إنَّ و منصوب به اعراب فرعی  ی  )                   

 إنَّ المعَلِّماتِ محجبّاتٌ   (المعَلِّماتِ : اسم إنَّ و منصوب به اعراب فرعی کسره )

تذکر1 : هرگاه ضمایر متصل به همراه حروف مشبهه بیایند ، آن ضمیر ، اسم

حرف مشبّهه و محلاً منصوب می باشد.

مانند :

إنَّکم مُجاهدونَ .            لعلَّهم یَتذکَّرونَ .             إنَّک ذهبتَ إلی المسجد .         

 ( ضمایر کُم ، هُم ، کَ : اسم حروف مشبّهة بالفعل ومحلاً منصوب )

تذکر2 : خبر حروف مشبهه به سه صورت می آید : مفرد ،جمله ی فعلیه و

شبه جمله . و اگرخبر آن جمله ی  فعلیه یا شبه جمله باشد محلاً مرفوع

 است

    إنَّ اللهَ علیمٌ  .   إنَّکم مُجاهدونَ    . ( خبر إنَّ به صورت " یک اسم " آمده

است پس خبر " مفرد " است ) 

* منظور از خبر "مفرد " این است که جمله و شبه جمله نیست ( لفظ "مفرد "

در مقابل جمله و شبه جمله است نه در مقابل مثنی و جمع )        

    إنَّ اللهَ خَلقَ الانسانَ (خبر إنَّ با " یک فعل " شروع شده  است پس خبر

" جمله ی فعلیه " است و اعراب آن  محلاً مرفوع  است )

إنَّ اللهَ فی قلوبِنا . (خبر إنَّ به صورت " جار و مجرور " آمده است پس خبر

" شبه جمله " است و اعراب آن  محلاً مرفوع  است )

  تذکر 3 :  گاهی إنَّنا و إنَّنی به صورت مُخفَّف یعنی « إنّا و إنّی » به کار

می روند .

  تذکر 4  : گاهی خبر حروف مشبّهة بالفعل بر اسم آن مقدم می شود .

     إنَّ فی الصفّ مصباحاً واحداً . (فی الصفّ : خبر مقدم إنَّ و محلا مرفوع –

مصباحاً : اسم مؤخّر إنَّ و منصوب )

تذکر5 : هرگاه مبتدا ضمیر منفَصل مرفوعی ( هو ، هی ، هما ، .... ، نحنُ ) 

باشد  به هنگام افزودن حروف مشبهة بالفعل در اول جمله ، ضمیر منفصل به

ضمیر متَّصل (همان صیغه) تبدیل می شود :

أنتُم مُؤمنونَ .( با حرف " إنَّ" ) می شود : إنَّکُم مُؤمنونَ .

هِیَ إمرأةٌ مؤمنةُ .( با حرف " إنَّ" ) می شود : إنَّها إمرأةٌ مؤمنةُ .

------------------------------------------------------------------------------

« لا » نفی جنس

گاهی حرف « لا‌ » ‌در آغاز جمله اسمیه می آید و مانند حروف مشبهه عمل

می کند با این تفاوت که اسم " لا " ی نفی جنس ( نکره است ، مبنی بر فتح

ومحلاً منصوب )

تذکر 1 : هر گاه " لا " نفی جنس بیاید جمله به صورت  « هیچ . . . . نیست

» ترجمه می شود  مانند :

لا رجُلَ فی البیتِ . ( هیچ مردی در خانه نیست ) – ( رجل : نکره است و مبنی

بر فتح و محلا منصوب )

دقت شود : رجل اسم معرب است ، اما وقتی در نقش اسم "لا" نفی جنس

ظاهر شود بنای فتح می گیرد               

   لا بلیَّهَ أصعبُ منَ الجَهلِ ( هیچ بلایی دشوارتر از نادانی نیست )  

تذکر 2 : گاهی خبر لای نفی جنس حذف می شود   مانند :

- لا الهَ إلا اللهُ         لا الهَ ( موجود ) إلا اللهُ                    

        - لا شکَّ ( فیه )             - لا بأسَ ( فیه )             

تذکر 3 : اسم " لا " أل وتنوین نمی گیرد .    جملات " لا التلمیذَ فی الصف " و "

لا تلمیذاً فی الصف " غلط است .

تذکر 4 : خبر آن بر اسم هیچ گاه مقدم نمی شود .        پس جمله ی " لا فی

الصف تلمیذَ " غلط است .

تذکر 5 : "لا" نفی جنس را با "لا" ی نفی و نهی اشتباه نگیرید.

بعد از "لا" نفی جنس ، اسم می آید

بعد از "لا" نفی و نهی ، فعل مضارع می آید .

"لا" نفی غیر عامل است و فعل را تغییر نمی دهد.

"لا" نهی عامل جزم است و فعل مضارع را مجزوم می کند .